Subsidiya müraciətində ən çox vaxt aparan iş bəzən ərizənin doldurulması deyil, sənədlərdəki məlumatların uyğunlaşdırılması olur. Sahənin ölçüsü bir qeyddə başqa, əkin bəyanında başqa göstərilə bilər. İstifadə hüququnun sahibi, faktiki istehsalçı və sistemdəki məlumat arasında sual yarana bilər. Bunları müraciətin son günündə araşdırmaq həm fermerə, həm də sənədlə işləyən şəxsə əlavə yük gətirir.

Bu məqalə 22 sentyabr 2026-cı ildə baxılmış rəsmi KTN məlumatları əsasında hazırlıq çərçivəsidir. Hüquqi rəy, tam xidmət reqlamenti və subsidiya veriləcəyinə təminat deyil. Konkret sənəd, əkin ili, bitki və sahə üzrə aktual tələblər EKTİS, AKİA və müvafiq xidmət reqlamentindən təsdiqlənməlidir. Burada ümumi hazırlıqla rəsmi məcburi şərtlər bir-birindən ayrılır.

Əvvəl hansı subsidiya və hansı dövr olduğunu dəqiqləşdirin

Əkin subsidiyası, məhsul subsidiyası, texnika dəstəyi və digər mexanizmlər eyni müraciət deyil. Birinin sənəd siyahısını digərinə tətbiq etmək düzgün olmaz. Hətta eyni bitki üçün rayon, suvarma sistemi, bağın salınma tarixi və başqa xüsusiyyətlər şərti dəyişə bilər. İlk qeydinizdə mexanizmin adı və aid olduğu istehsal dövrü göstərilsin.

2026-cı ilin sentyabrında yayımlanan yeni dövlət dəstəyi məlumatında 2027-ci il üzrə əmsal və məbləğlərə dair məlumatın AKİA və xidmət reqlamentləri vasitəsilə təqdim olunacağı qeyd edilir.[1] Gələcək dövr üçün elan olunan qaydanı əvvəlki mövsüm müraciətinə avtomatik tətbiq etməyin. Elanın tarixi ilə tətbiq dövrü eyni anlayış deyil. Hər qərarda bu iki tarixi ayrıca yoxlamaq lazımdır.

Torpaq sənədi ilə əkin bəyanı arasında əlaqə

KTN-nin rəsmi məlumatında 2025-ci il yanvarın 1-dən aqrar subsidiyaların torpaq üzərində mülkiyyət, icarə və ya istifadə hüquqlarına dair dövlət reyestrindən çıxarış əsasında verilməsi barədə tələb qeyd olunur.[2] Sizin sənədinizin konkret hal üçün uyğunluğu ayrıca təsdiqlənməlidir. Köhnə qeydiyyat nümunəsini bugünkü sənəd siyahısının əvəzi kimi götürmək olmaz.

Çıxarışın mövcudluğunu yoxlamaqla kifayətlənməyin. Sənədin aid olduğu sahə, hüquq növü, sahib və ya istifadəçi məlumatı ilə müraciətin faktiki vəziyyəti uyğun gəlməlidir. İcarə, istifadə və nümayəndəlik məsələsində sual varsa, son təqdimatdan əvvəl aidiyyəti qurumdan izah alın. Səlahiyyət və hüquq uyğunsuzluğunu təsadüfi başqa sənəd əlavə etməklə bağlamağa çalışmayın.

Hazırlıq üçün sahə kartı yaradın

Hər sahəyə qısa kod verin: məsələn, S-01. Bu kodu öz daxili qeydinizdə istifadə edin; rəsmi sistemin identifikatorunu onunla əvəz etməyin. Kartda sahənin yerləşməsi, hüquq sənədinə istinad, ölçü, bitki və mövsüm olsun. Bir neçə sahə ilə işləyirsinizsə, sənədlərin hansı sahəyə aid olduğu dərhal görünəcək.

Şərti nümunədə bir fermerin üç sahəsi var: öz mülkiyyətindəki taxıl sahəsi, istifadə hüququ ilə işlədiyi bağ və icarədəki başqa ərazi. Bunları bir ümumi “torpaq sənədləri” qovluğunda qarışdırmaq əvəzinə üç ayrıca kartla bağlamaq yoxlamanı asanlaşdırır. Bu təşkilati üsuldur, rəsmi tələb olunan fayl formatı deyil.

EKTİS bəyanı nəyi dəqiq göstərməlidir?

Rəsmi məlumatlarda əkinin EKTİS-də bəyan edilməsi, torpaq sənədlərinin və bəyan məlumatlarının yoxlanılması subsidiya prosesinin hissəsi kimi göstərilir.[3] Sistemə daxil edilən məlumat faktiki əkinə uyğun olmalıdır. “Keçən il belə yazılmışdı” yanaşması yeni mövsüm üçün yetərli əsas deyil. Bitki, sahə və mövsüm məlumatını yenidən yoxlayın.

Müraciəti bir əməkdaş hazırlayırsa, fermer yekun məlumatı təqdimatdan əvvəl oxumalıdır. Yanlış sahə və ya bitki seçimi sonradan düzəliş işi yarada bilər. Hazırlayan və yoxlayan şəxsin ayrı olması kiçik təsərrüfatda belə faydalıdır. İki nəfər mümkün deyilsə, fasilə verib siyahını yenidən yoxlamaq diqqət səhvini azaltmağa kömək edir.

Analiz və sığorta: hamıya eyni qayda deyil

KTN-nin 2026-cı il ödəniş məlumatı torpaq analizi və sığorta predmeti olmayan fermerlərlə həmin şərtlərə aid olan halları fərqləndirir.[3] Buna görə “bütün müraciətlərdə mütləq eyni analiz lazımdır” və ya “heç kimə analiz lazım deyil” nəticəsi düzgün deyil. Bitkinizə və sahənizə tətbiq olunan qaydanı ayrıca yoxlayın.

Eyni yanaşma aqrar sığortaya aiddir. Subsidiya üçün sığorta tələb olunan bitki və sahə şərtləri rəsmi qərarlarla müəyyən olunur.[4] Sığorta müqaviləsinin mövcud olması onun avtomatik olaraq bütün ərazi və dövrü əhatə etdiyini göstərmir. Müqavilədə sahə, bitki və müddəti uyğunlaşdırın. Sığorta təminatının həcmi barədə suallar isə sığortaçı ilə ayrıca dəqiqləşdirilməlidir.

Hesabat və sistem məlumatı uyğun gəlirmi?

Analiz tələb edilirsə, laboratoriya hesabatının doğru sahəyə bağlandığını yoxlayın. Nümunə kodu, götürülmə yeri, tarix və sahə istinadı qarışmamalıdır. Hesabatı yalnız fayl kimi saxlamaq deyil, hansı müraciəti dəstəklədiyini bilmək lazımdır. Məlumatın sistemdə görünməsi və ya inteqrasiyası barədə rəsmi prosesə əməl edin; sadəcə kompüterdə fayl olması tamamlanmış müraciət demək deyil.

Praktik hazırlıq cədvəli

Bölmə	Daxili yoxlama	Status
Mexanizm	Əkin subsidiyası və aid olduğu dövr dəqiqdir	Hazır / sual var
Şəxs və səlahiyyət	Müraciət edən tərəf müəyyən edilib	Hazır / sual var
Torpaq	Hüquq sənədi və faktiki sahə uyğunlaşdırılıb	Hazır / sual var
Bəyan	Bitki, ölçü və mövsüm yoxlanıb	Hazır / sual var
Analiz	Konkret halda tələb olub-olmadığı təsdiqlənib	Tələb olunur / olunmur
Sığorta	Tətbiq şərti və dövr yoxlanıb	Tələb olunur / olunmur
Əlavə sənəd	Yalnız konkret mexanizmə aid tələblər toplanıb	Hazır / sual var
Son təqdimat	Yekun məlumat və bildiriş saxlanıb	Tamam / gözləyir

Bu cədvəl rəsmi sənəd siyahısı deyil, heç nəyi unutmadığınızı yoxlayan təşkilati vasitədir. Hər “sual var” sətrinin yanında konkret sualı yazın. “Torpaq problemi” əvəzinə “icarə hüququnun bu sənədlə sistemdə təsdiqi necə aparılır?” kimi dəqiq sual cavab almağı asanlaşdırır. Müraciət etdiyiniz qurumun cavabını tarixlə saxlayın.

Faylları necə təşkil etmək olar?

Öz kompüterinizdə mövsüm və sahə üzrə sadə qovluq sistemi yaradın. Məsələn, mövsüm qovluğunda hər sahə üçün sənəd, analiz, sığorta və yazışma alt bölmələri ola bilər. Fayl adında şəxsi identifikasiya nömrəsini açıq yazmaq əvəzinə daxili sahə kodundan istifadə edin. Bu, yanlış paylaşım zamanı məlumat riskini azaltmağa kömək edir.

Oxunmayan foto sənədi praktik olaraq yararsız edir. Bütün səhifələrin göründüyünü, kənarların kəsilmədiyini və mətnin oxunduğunu yoxlayın. Bununla belə orijinal sənədi dəyişdirərək məlumatı “düzəltməyin”. Səhv varsa, onu verən qurumun rəsmi düzəliş proseduru tətbiq edilməlidir. Öz qeydinizi rəsmi sənədin üzərinə saxta təsdiq kimi əlavə etməyin.

Son tarixə hazırlıq necə planlaşdırılmalıdır?

Əvvəl aid olduğunuz cari dövrün rəsmi son tarixini tapın. Köhnə xəbərdə göstərilən dekabr tarixi və ya əvvəlki mövsümün elanını növbəti dövrə avtomatik daşımayın. Məqalə daxilində sabit son tarix verməməyimizin səbəbi məhz budur. Son tarix sizin müraciət növünüzə və mövsümə uyğun mənbədən təsdiqlənməlidir.

Sonra geriyə plan qurun: sənəd uyğunsuzluğu, laboratoriya işi və sığorta üçün lazım olan vaxtı ayrıca yazın. Bütün sənədlər hazır olsa belə son günə saxlamaq texniki və təşkilati risk yaradır. Plan daxilində bir ehtiyat müddəti olsun. Bu ehtiyat rəsmi müddətin uzadılması deyil, sizin daha tez hazır olmağınız üçündür.

Monitorinq və əlavə sorğu gələndə

Rəsmi prosesdə monitorinq və məlumat yoxlaması aparıla bilər.[3] Əlavə sorğu avtomatik imtina demək deyil. Sorğunun konkret nəyi istədiyini oxuyun və əlaqəsiz sənədlərlə cavabı ağırlaşdırmayın. Sahə kodu, müraciət istinadı və tələb olunan məlumatı bir-birinə bağlayın. Cavabın təqdim olunması barədə təsdiqi saxlayın.

Sistemdə statusu şərh etmək çətindirsə, ekranın məzmununu şəxsi məlumatları qoruyaraq rəsmi dəstəyə çatdırın. “Hamıda belədir” kimi qeyri-rəsmi məsləhət müraciətinizin vəziyyətini təsdiqləmir. Özünüzə aid status və sorğuya əsaslanın. Görüş və zənglərin tarixini qısa qeyddə saxlamaq sonrakı izləməni asanlaşdırır.

İmtina, gecikmə və tamamlanmamış hazırlıq fərqlidir

Ödənişin hələ gəlməməsi ilə rəsmi imtina qərarı eyni deyil. Bəyanın yoxlanması, əlavə şərtin tamamlanması və ödəniş mərhələsi ayrılmalıdır. Statusdan hansı mərhələdə olduğunuzu müəyyənləşdirin. Əgər rəsmi qərarla razı deyilsinizsə, ona tətbiq olunan izah və şikayət prosedurunu aidiyyəti qurumdan öyrənin; təsadüfi internet müddətinə əsaslanmayın.

Müraciəti düzəltmək lazım gəlirsə, əvvəlki və yeni məlumatın tarixçəsini saxlayın. Eyni məsələ üzrə bir neçə ziddiyyətli versiya göndərmək aydınlığı azalda bilər. Hansı sənədin yenisi ilə əvəz olunduğunu qeyd edin. Daxili qeyd rəsmi sistemdəki statusu əvəz etmir, amma fermerin prosesə nəzarətini gücləndirir.

Subsidiya təsərrüfat büdcəsində necə göstərilməlidir?

Əvvəl təsərrüfatın subsidiyasız xərc və gəlirini görün. Uyğunluq təsdiqlənməmiş məbləği əldə edilmiş pul kimi xərcləməyin. Gözlənilən və faktiki ödənilən subsidiya ayrı sətrlərdə göstərilməlidir. Ödəniş tarixinin dəyişməsi toxum və gübrə alışına təsir edəcəksə, alternativ pul axını ssenarisi hazırlayın.

Bu yanaşma subsidiyanın əhəmiyyətini azaltmır; əksinə, onun təsərrüfat qərarındakı yerini düzgün göstərir. Dəstək məbləği nəticəni yaxşılaşdıra bilər, amma keyfiyyətsiz əkin planını və yanlış xərc hesabını avtomatik düzəltmir. İstehsal qərarı ilə müraciət qərarı bir-birini tamamlamalıdır.

Rəsmi dəstəyə qısa və aydın sorğu hazırlayın

Sorğuda əvvəl mexanizmi və dövrü, sonra konkret uyğunsuzluğu yazın. Məsələn, hansı sahə üzrə hansı sənədin sistemdə təsdiqlənməsi barədə sualınız olduğunu bildirin. Əlaqəsiz bütün şəxsi sənədləri bir anda göndərmək əvəzinə tələb olunan minimum məlumatı rəsmi kanalla təqdim edin. Məlumatın kimə və hansı məqsədlə ötürüldüyü sizə aydın olmalıdır.

Cavabı aldıqda onun ümumi izah, yoxsa konkret müraciətinizə aid qərar olduğunu ayırın. Ümumi məlumatlandırma məktubunu təsdiqlənmiş subsidiya kimi qəbul etməyin. Əlavə addım göstərilibsə, onu hazırlıq cədvəlinə tarix və məsul şəxslə daxil edin. Beləliklə dəstək əlaqəsi sadəcə danışıq olaraq qalmır, görüləcək işə çevrilir.

Müraciətlə işləyən əməkdaş dəyişərsə, yeni şəxsə sənədlərlə yanaşı açıq sualların siyahısını da verin. Hansı məsələnin həll olunduğu və hansının cavab gözlədiyi görünməlidir. Bu sadə təhvil qeydi eyni sənədin təkrar istənilməsini və əvvəlki cavabların itirilməsini azalda bilər.

Tez-tez verilən suallar

Bir tanışımın sənəd siyahısından istifadə edə bilərəm?

Yalnız hazırlıq üçün müqayisə kimi. Onun bitkisi, hüquq vəziyyəti, sahəsi və dövrü sizinkindən fərqli ola bilər. Yekun siyahını öz müraciətiniz üzrə rəsmi qaydadan yoxlayın.

Bütün sənədlər varsa subsidiya mütləq veriləcək?

Sənədlərin olması təkbaşına uyğunluq və ödəniş təminatı deyil. Faktiki məlumat, mexanizmin şərtləri və yoxlama nəticəsi də nəzərə alınır. Məqalə və vasitəçi vədi rəsmi təsdiqi əvəz etmir.

Nümayəndəyə giriş məlumatımı verməliyəm?

Giriş parolu və təsdiq kodlarını nəzarətsiz paylaşmayın. Nümayəndə ilə işləmək lazım olduqda səlahiyyət və sistemin icazə verdiyi rəsmi proseslərdən istifadə edin. Şəxsi kabinetdə təqdim edilən məlumatın yekun yoxlaması sizə aydın olmalıdır.

Növbəti addım

Bu siyahı ilə hazırlıq suallarınızı yazın, rəsmi cavabları aldıqdan sonra istehsal alışlarını planlaşdırın. Aqrobazarda təkliflərə baxa, subsidiya müraciətində rədd səbəbləri və fermerlər üçün dövlət dəstəyi mövzularını əlavə oxu kimi istifadə edə bilərsiniz. Rəsmi şərt üçün əsas mənbə dövlət qurumudur.

Mənbələr və aktuallıq qeydi

KTN — Yeni dövlət dəstəyi mexanizmləri, sentyabr 2026. Gələcək tətbiq dövrü ayrıca yoxlanmalıdır.
KTN — EKTİS bəyanı və torpaq hüquqları barədə məlumatlandırma. Bu köhnə məlumatlandırmadakı mövsüm son tarixi cari dövrə köçürülməyib.
KTN — 2025–2026 əkin ili üzrə ödəniş və yoxlama məlumatı.
KTN — Sığorta tələb olunan bitki və minimum sahə barədə qərar. Son dəyişikliklər konkret müraciət üçün yenidən yoxlanmalıdır.

Son redaksiya yoxlaması: 22.09.2026. Yayımdan əvvəl cari xidmət reqlamentinin təsdiqi tələb olunur.