Süd azalanda ilk reaksiya çox vaxt daha çox qüvvəli yem vermək olur. Lakin səbəb həmişə yem miqdarının azlığı deyil. Yem partiyasının rütubəti dəyişə, suya çıxış məhdudlaşa, heyvanlar arasında rəqabət arta və ya sağlamlıq problemi yarana bilər. Rasionu dəyişməzdən əvvəl nə baş verdiyini ölçmək həm heyvanın rifahını, həm də təsərrüfatın gəlirini qoruyur.

Bu bələdçi hazır yem resepti və baytarlıq müalicəsi təqdim etmir. Dəqiq rasion heyvanın canlı çəkisi, südü, laktasiya mərhələsi, sağlamlığı və yem analizinə əsasən qidalanma mütəxəssisi ilə hazırlanmalıdır. Buradakı kütlə və pul rəqəmləri yalnız hesab üsulunu göstərən şərti nümunələrdir. Qəfil süd azalması, iştahasızlıq və ya xəstəlik əlamətində ilk addım baytar qiymətləndirməsidir.

Hədəfi litr yox, sağlam və gəlirli istehsal kimi müəyyənləşdirin

Bir inəkdən daha çox süd almaq faydalı görünə bilər, amma əlavə yem və digər xərclər daha çox artırsa, nəticə yaxşılaşmır. Südün alıcı tərəfindən qəbul edilən keyfiyyəti də vacibdir. Tökülən, qaytarılan və ya məhdudiyyət səbəbindən satışa verilməyən süd gəlir yaratmır. Ona görə gündəlik istehsalla satılan süd ayrıca qeyd olunmalıdır.

İdarəetmə panelində ən azı sağmal heyvan sayı, satılan süd, yem xərci və sağlamlıqla bağlı müşahidələr olsun. Hər dəyişiklikdən sonra eyni heyvan qrupunu müqayisə edin. Yeni doğmuş inəklə laktasiyanın sonundakı heyvanın fərqi yem proqramının nəticəsi kimi təqdim edilməməlidir. Qruplar qarışdıqda orta göstərici səbəbi gizlədə bilər.

Quru maddə nə üçün əsas göstəricidir?

Yemin çəkisi onun içindəki suyu da əhatə edir. Quru maddə isə su çıxıldıqdan sonra qalan hissədir. Nəm silosla quru otun bir kiloqramını yalnız tərəzi çəkisinə görə müqayisə etmək düzgün deyil. Qarışıq rasionun tərkibi quru maddə əsasında planlaşdırıldıqda yem partiyaları arasındakı rütubət fərqi daha aydın görünür.[1]

Şərti nümunədə 20 kq yemin quru maddəsi 35 faizdirsə, onun quru maddə miqdarı 7 kq-dır. Eyni çəkidə yeni partiyanın quru maddəsi 30 faiz olduqda 6 kq alınır. Fermer tərəziyə görə eyni miqdarı versə də, daxil olan quru maddə 1 kq azalıb. Bu, avtomatik olaraq əlavə yem dozası demək deyil; rasionun bütöv balansı yenidən yoxlanmalıdır.

“Ucuz yem”i hansı vahidlə müqayisə etmək lazımdır?

A yeminin kiloqramı şərti 0,12 AZN, quru maddəsi 30 faizdirsə, bir kiloqram quru maddə 0,40 AZN edir. B yemi 0,15 AZN və 40 faiz quru maddə ilə satılırsa, həmin göstərici 0,375 AZN-dir. Bu halda kiloqramı baha görünən B quru maddə üzrə daha ucuzdur. Lakin enerji, zülal, lif və təhlükəsizlik eyni deyilsə, seçim hələ tamamlanmayıb.

Daşınma və saxlama itkisini də əlavə edin. Nəm məhsulu uzaqdan daşıdıqda suyun daşınmasına da pul verirsiniz. Buna baxmayaraq təkcə quru maddə qiyməti ilə yekun qərar vermək olmaz: yem rasiondakı funksiyasına və laboratoriya nəticəsinə görə qiymətləndirilməlidir. Təchizatçının ümumi “yüksək zülal” ifadəsi analiz sənədini əvəz etmir.

Yem analizi və partiya nəzarəti

Yeni ot, silos və ya qarışıq yem partiyası gələndə onun əvvəlki partiya ilə eyni olduğunu fərz etməyin. Nümunə götürmə qaydası laboratoriya ilə razılaşdırılmalıdır. Rütubət, qida tərkibi və lazım olan təhlükəsizlik göstəriciləri rasion mütəxəssisinə təqdim edilir. Qoxu və rəng faydalı müşahidədir, lakin bütün riskləri müəyyənləşdirmir.

Hər partiyanın daxilolma tarixini, çəkisini, mənbəyini və analizini saxlayın. Gündəlik yem qarışığında hansı partiyanın istifadə olunduğu məlum olsun. Süd və iştah dəyişikliyi baş verəndə partiya tarixçəsi səbəbi araşdırmağa kömək edər. Şübhəli və kiflənmiş yemi sağlam yemə qarışdıraraq istifadə etməyin; təhlükəsizlik qiymətləndirilməsi tələb olunur.

Rasion kağızda düzgün, yemlikdə fərqli ola bilər

Ümumi qarışıq rasionun məqsədi heyvanın qəbul etdiyi yem tərkibini daha sabit etməkdir. Bunun üçün qarışdırma ardıcıllığı, avadanlığın işləməsi və qrupun uyğunluğu əhəmiyyətlidir. Tərəzi səhvi və komponentin qarışığa qeyri-bərabər düşməsi nəzərdə tutulan rasionla faktiki verilən yem arasında fərq yaradır.[1]

İşçiyə yalnız ümumi kiloqram demək əvəzinə yükləmə siyahısı verin. Hansı komponentin hansı partiyadan götürüldüyünü yazın. Qarışdırma avadanlığının istehsalçı qaydasına əməl edin. Heyvanların seçərək yeməsi və yemlikdə qalan hissənin ilkin qarışıqdan fərqlənməsi müşahidə edilməlidir; bu davranış rasionun praktik icrasını yenidən qiymətləndirmək üçün siqnaldır.[2]

Qruplaşdırma: bütün heyvanlara eyni yanaşma niyə zəifdir?

Yeni doğmuş, yüksək məhsuldar, laktasiyanın sonundakı və quru dövrdəki heyvanların ehtiyacı eyni deyil. Kiçik təsərrüfatda hər mərhələ üçün ayrıca böyük bölmə yaratmaq mümkün olmaya bilər. Yenə də heyvanların vəziyyətini fərqləndirmək və qidalanma qərarını buna əsaslandırmaq lazımdır. Ən məhsuldar heyvanın rasionunu bütün sürüyə vermək artıq xərc və uyğun olmayan qidalanma riski yaradır.[1][3]

Qrup dəyişəndə tarixi qeyd edin. Qrupun orta südünün dəyişməsi yeni heyvan daxilolması ilə bağlıdırsa, bunu yeni yem markasının effekti saymayın. Müqayisə üçün heyvan sayı, doğumdan keçən gün və əvvəlki göstəricilər saxlanmalıdır. Kiçik təsərrüfatda fərdi kartlar bəzən mürəkkəb proqramdan daha yaxşı başlanğıcdır.

Su, rahatlıq və yemə çıxış

Qidalanma yalnız yem kisəsindən ibarət deyil. Təmiz suya sərbəst çıxış, rahat dincəlmə və uyğun tövlə şəraiti istehsala təsir edən amillərdir. Su qabının mövcud olması bütün heyvanların rahat su içdiyini göstərmir. Qrupun daha zəif heyvanlarının su və yem nöqtəsinə yaxınlaşmasını müşahidə edin.[4]

İsti havada heyvanların davranışı və qəbul etdiyi yem dəyişə bilər. Kölgə, havalandırma və uyğun soyutma planı təsərrüfatın şəraitinə görə qurulmalıdır.[5] Burada konkret temperatur həddi bütün tövlələr üçün tətbiq edilmir. İsti günlərin qeydini süd və yem məlumatı ilə birlikdə saxlamaq səbəbləri ayırmağa kömək edər. Təkcə rasion dəyişikliyi mühit problemini həll etməz.

Süd gəlirindən yem xərcini çıxarın

Bu göstərici bütün təsərrüfat mənfəəti deyil, yem qərarını izləmək üçün aralıq ölçüdür. Şərti olaraq gündə 20 litr süd 0,80 AZN/litr qiymətlə satılırsa, gəlir 16 AZN-dir. Heyvan başına yem xərci 7 AZN olduqda yem xərcindən sonra 9 AZN qalır. Buradan hələ işçilik, baytarlıq, enerji və başqa xərclər ödənməlidir.[6]

Yeni proqramla süd 21 litrə, yem xərci 8 AZN-ə qalxarsa, satış gəliri 16,80 AZN, yem xərcindən sonra məbləğ 8,80 AZN olar. Süd artsa da, aralıq nəticə 0,20 AZN pisləşib. Bu hesaba süd keyfiyyətinə görə real bonus və ya tutulma varsa, daxil edilməlidir. Eyni zamanda heyvan sağlamlığının uzunmüddətli təsiri bir günlük hesabla ölçülmür.

Müqayisədə hansı tələyə düşməmək lazımdır?

Yalnız ən yaxşı günü seçmək real təsiri şişirdə bilər. Eyni qrupun bir neçə gün üzrə orta göstəricisini istifadə edin, xəstəlik və qeyri-adi hadisələri qeyddə saxlayın. Dəyişikliyi planlayan mütəxəssislə gözlənilən müşahidə müddətini razılaşdırın. Rasiona tez-tez müdaxilə etmək heyvanın uyğunlaşmasını və nəticənin şərhini çətinləşdirə bilər.

Yem itkisini ayrıca ölçün

Alınan yem ilə heyvanın qəbul etdiyi yem eyni deyil. Saxlamada xarab olma, döşəməyə tökülmə, qarışdırmada qalıq və yemlikdən çıxarılan hissə var. Bunları bütöv şəkildə “heyvan çox yeyir” başlığına salmaq düzgün olmaz. Gündəlik verilən və geri qalan yem barədə eyni qaydada qeyd aparın.

Şərti bir partiyanın alınması 1000 AZN-dirsə və onun 10 faizi istifadə olunmadan itirilirsə, qalan yararlı hissəyə düşən faktiki qiymət yüksəlir. Ancaq bu 10 faiz rəqəmini hər təsərrüfata norma kimi tətbiq etmək olmaz. Öz itkisini bilməyən təsərrüfat üçün ilk iş onu ölçməkdir. Daha ucuz yem almaq bəzən saxlama keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdan az fayda verir.

İlk iki həftə üçün təşkilati plan

Birinci mərhələdə rasionu özbaşına dəyişmədən mövcud vəziyyəti qeyd edin. Heyvan siyahısı, süd, yem partiyası, verilən miqdar və suya çıxış müşahidəsini toplayın. Sonra qidalanma mütəxəssisi ilə məlumatı nəzərdən keçirin. Yeni plan hazırlanarsa, tətbiq məsulu və ölçü qaydası müəyyən olsun. Bu təşkilati plan tibbi və ya rasion protokolu deyil.

Qeyd	Kim doldurur?	Nə üçün lazımdır?
Sağmal heyvan və qrup	Ferma məsulu	Eyni qrupun müqayisəsi
Satılan süd	Sağım və satış məsulu	Real gəlir
Yem miqdarı və partiya	Yemləyən əməkdaş	Faktiki rasionun izlənməsi
Qalıq və töküntü	Növbə məsulu	İtkinin ayrılması
İştah və davranış	Heyvanlara baxan əməkdaş	Vaxtında baytar müraciəti

Qeydləri cəza vasitəsinə çevirməyin. İşçi səhvi gizlədərsə, cədvəl gözəl görünəcək, amma idarəetmə zəifləyəcək. Miqdarın niyə fərqləndiyini açıq danışmaq, tərəzini yoxlamaq və əməliyyatı düzəltmək əsas məqsəddir. Bir nəfər olmadıqda digərinin də eyni qaydada işi davam etdirə bilməsi prosesin keyfiyyətini göstərir.

Tədarük müqayisəsi üçün yem pasportu

Təchizatçıların qiymətlərini bir cədvəldə müqayisə etmək üçün hər yemə qısa məlumat kartı açın. Məhsul adı, analiz tarixi, partiya, rütubət və çatdırılan kiloqramın qiyməti ilkin sahələrdir. Sonra rasion mütəxəssisinin həmin komponent üçün vacib saydığı göstəriciləri əlavə edin. “Premium” və ya “süd artıran” kimi adlar kartda laboratoriya məlumatının yerini tutmamalıdır. Eyni təchizatçıdan gələn yeni partiya da əvvəlkindən fərqli ola bilər.

Təhvil zamanı miqdarın və partiyanın sənədlə uyğunluğunu yoxlayın. Məhsulun saxlama müddəti ərzində keyfiyyətini qorumaq üçün tələb olunan şərait sizin anbarda mövcuddurmu? Böyük həcmdə endirim əldə etmək, amma həmin yemi vaxtında istifadə edə bilməmək qənaəti itirə bilər. Sifariş miqdarını yalnız qiymətə görə deyil, qrupun real sərfiyyatı və saxlanma imkanına görə seçin.

Məsələn, iki təklifin qida keyfiyyəti uyğun təsdiqlənib, amma biri daha kiçik partiyalarla çatdırılır. Kiçik partiyanın qiyməti bir qədər yüksək olsa da, anbarda bağlanan pul və itki fərqi onun ümumi xərcini dəyişə bilər. Müqayisədə bu iki maddəni rəqəmlə yazın. Qiyməti yalnız kisə və ya ton səviyyəsində görmək təsərrüfatın həqiqi seçim xərcini göstərmir.

Tez-tez verilən suallar

Südü artıran ən yaxşı yem hansıdır?

Bütün təsərrüfatlar üçün tək məhsul yoxdur. Yem bütöv rasiondakı ehtiyacı tamamlamalıdır. Keyfiyyətli komponent belə yanlış miqdarda və uyğun olmayan heyvan qrupunda istifadə edildikdə istənilən nəticəni verməyə bilər. Seçim analiz və heyvan göstəricisinə əsaslanmalıdır.

Süd qəfil azalıbsa, yemi artırım?

Əvvəl suya çıxış, yem partiyası, mühit dəyişikliyi və sağlamlıq vəziyyətini yoxlayın. İştahasızlıq, halsızlıq və başqa əlamətlər varsa baytar çağırın. Qəfil konsentrat artırılması təhlükəsiz universal həll deyil.

Kiçik ferma üçün bahalı yemqarışdıran mütləqdirmi?

Avadanlıq qərarı heyvan sayı, işçilik, qarışdırma ehtiyacı və servis imkanından asılıdır. Əvvəl mövcud prosesin problemini ölçün. İstehsalçının uyğunluq məlumatı və mütəxəssis qiymətləndirməsi olmadan yalnız böyük fermaların istifadə etdiyi avadanlığı təqlid etməyin.

Növbəti addım

Aqrobazarda yem və avadanlıq təkliflərini müqayisə edərkən analiz, partiya, çatdırılma və saxlama tələblərini soruşun. Sağım gigiyenası və heyvandarlıqda məhsuldarlıq barədə məqalələr yem planını təsərrüfatın digər işləri ilə birləşdirməyə kömək edə bilər.

Mənbələr

Məqalədə xarici yem dozaları köçürülməyib; hesab və təşkilati nümunələr redaksiya tərəfindən hazırlanıb.