“On hektara neçə at gücü lazımdır?” sualı traktor seçiminin yalnız başlanğıcıdır. Eyni on hektarda bir fermer yüngül cərgəarası qulluq görür, digəri isə ağır torpaqda dərin becərmə aparır. Onların avadanlığı, iş sürəti və lazım olan dartı gücü fərqli olacaq. Hektara görə hazır rəqəm vermək bu fərqləri gizlədir və uyğun olmayan alışa səbəb ola bilər.

Traktor seçimini üç ardıcıl sualla qurmaq daha faydalıdır: hansı işi görəcəyəm, hansı avadanlıqla görəcəyəm və bu işi nə qədər vaxtda bitirməliyəm? Bundan sonra mühərrik, PTO, hidravlika, çəki və servis meyarları qiymətləndirilir. Buradakı hesablar metod nümunəsidir, konkret traktor və implement kombinasiyasına texniki təsdiq deyil. Son uyğunluq istehsalçı məlumatı və təhlükəsiz sahə sınağı ilə yoxlanmalıdır.

Əvvəl əsas işlərin siyahısını çıxarın

Traktorun il ərzində görəcəyi işləri yazın: torpaq hazırlığı, səpin, çiləmə, yükləmə, ot biçini, presləmə və daşınma. Hər işin sahəsini, təkrar sayını və mövsümünü qeyd edin. Ən çox vaxt alan işlə ən ağır iş həmişə eyni olmur. Alışı təkcə nadir görülən ağır əməliyyata uyğun qurmaq gündəlik yüngül işlərdə əlavə xərc yarada bilər.

Məsələn, torpaq hazırlığını xidmət kimi alıb qalan qulluq işlərini öz texnikanızla görmək alternativ ola bilər. Əksinə, iş pəncərəsi dar və xidmət əlçatanlığı zəifdirsə, öz güc ehtiyatınızın olması dəyər yarada bilər. Bu seçimləri kağız üzərində müqayisə edin. Başqa fermerin maşını onun iş modelinə görə uyğundur; sizinkinə görə yox.

At gücü göstəricisinin harada ölçüldüyünü soruşun

Mühərrikin elan edilən gücü, PTO-da verilən güc və torpağa ötürülən dartı imkanları eyni anlayış deyil. Enerji ötürülməsində itkilər və iş şəraiti fərqi var. İki elanda eyni “80 at gücü” yazılması onların eyni işi eyni sürətlə görəcəyini göstərmir. Ölçmə standartı, nominal və əlavə güc şərtləri də fərqlənə bilər.[1]

Satıcıdan texniki məlumat vərəqi istəyin. PTO ilə işləyən avadanlıq üçün tələb olunan PTO sürəti və gücü, hidravlik avadanlıq üçün axın və təzyiq, asılan avadanlıq üçün uyğun qaldırma göstəricisi yoxlanmalıdır. Bu məlumatları təxminlə doldurmayın. Elan mətni ilə istifadə təlimatı arasında ziddiyyət varsa, alışdan əvvəl rəsmi texniki izah alın.

Sahə məhsuldarlığı necə hesablanır?

Maşının bir saatda neçə hektar işi tamamlaya bilməsi planın əsas göstəricisidir. Sadə metrik hesab belədir: iş eni, metr × sürət, km/saat × sahə səmərəliliyi / 10. Sahə səmərəliliyi dönüş, örtüşmə və əməliyyat fasilələrini nəzərə alan paydır. Bu yanaşma maşın seçimi metodologiyasında istifadə olunur.[2]

Şərti olaraq iş eni 2,5 metr, sürət 6 km/saat, səmərəlilik 0,75 olsun. Nəticə 2,5 × 6 × 0,75 / 10 = 1,125 ha/saatdır. İyirmi hektarda bir keçid üçün təxminən 17,8 saat lazımdır. Bu rəqəm uyğun sürətin və səmərəliliyin həmin sahədə mümkün olduğu fərziyyəsinə əsaslanır. Sahələrarası yol və başqa hazırlıqlar ayrıca əlavə edilməlidir.

Bir keçidlə bütün mövsümü qarışdırmayın

Eyni sahəyə iki keçid lazımdırsa, əməliyyat həcmi artır. Lakin ikinci keçidin sürəti və şəraiti birinci ilə eyni olmaya bilər. Hər iş növünü ayrıca hesablamaq daha doğrudur. Sonra eyni həftədə tələb edilən əməliyyatların vaxtını cəmləyin. Traktor bir işi vaxtında bitirsə də, paralel işlərin hamısına çatmaya bilər.

İş pəncərəsi: təqvim günü ilə işlək gün fərqlidir

Səpinə on gün ayırmaq on gün işləyə biləcəyiniz demək deyil. Yağış, torpağın vəziyyəti, operator və başqa işlər imkanları azalda bilər. Plan üçün real işlək saatları hesablayın və keçmiş mövsüm qeydlərinə baxın. Maşın ölçüsünü yalnız ən yaxşı hava ssenarisinə uyğun seçmək gecikmə riskini böyüdür.[3]

Yuxarıdakı 20 hektarlıq işi iki gündə, gündə altı real sahə saatı ilə bitirmək istəyirsinizsə, tələb 20 / 12 = 1,67 ha/saatdır. 1,125 ha/saatlıq kombinasiya bu fərziyyədə çatmır. Həll mütləq daha güclü traktor almaq deyil: uyğun daha geniş implement, əlavə xidmət, iş planının dəyişməsi və ya daha uzun pəncərə müqayisə oluna bilər.

İş eni artanda bütün uyğunluq yenidən yoxlanır

Daha geniş avadanlıq sahə məhsuldarlığını artıra bilər, amma tələb olunan dartı, çəki və hidravlik imkan da dəyişir. Sadə vaxt hesabı avadanlığın torpaqda işləyəcəyini sübut etmir. Torpağın tipi, iş dərinliyi, rütubət və relyef nəticəyə təsir edir. İstehsalçının tövsiyə etdiyi güc intervalını başlanğıc kimi götürüb real şəraitlə yoxlayın.

Yalnız qaldırma qabiliyyətinin maksimum kiloqramına baxmaq da yetərli deyil. Yükün məsafəsi və avadanlığın ağırlıq mərkəzi mühümdür. Ön yükləyici, dolu çən və arxa asqı birlikdə işləyəcəksə, ox yükləri və balans ayrıca qiymətləndirilməlidir. Təhlükəsizlik hesabını özbaşına ballast əlavə etməklə əvəz etməyin; təlimata və mütəxəssisə əsaslanın.

Təkər, çəki və torpaq sıxlaşması

Gücün səmərəli istifadəsi təkər və torpaq əlaqəsindən də asılıdır. Sürüşmə, yanlış təzyiq və uyğun olmayan ballast dartı işinin nəticəsini zəiflədə bilər. Çəki artırmaq hər zaman problemi həll etmir və torpağa təsiri də nəzərə alınmalıdır. Təkər təzyiqi yük və sürət üçün istehsalçı cədvəlinə uyğun seçilməlidir.[4]

Yaş torpaqda ağır texnika ilə işləmək sonrakı məhsuldarlığa mənfi təsir edə bilən sıxlaşma riski yaradır. Buna görə “gücü çatır” ilə “indi işləmək uyğundur” fərqli qərarlardır. İş vaxtı, torpaq vəziyyəti və yük birlikdə qiymətləndirilməlidir. Gecikməni azaltmaq istəyərkən torpağın uzunmüddətli vəziyyətini pisləşdirməmək vacibdir.[5]

Bağ, istixana və açıq sahə üçün ölçü məhdudiyyətləri

Bağda traktoru yalnız mühərrikinə görə seçmək cərgələr arasında problem yarada bilər. En, hündürlük, dönmə radiusu və avadanlıqla birlikdə keçid imkanı ölçülməlidir. Anbar qapısı, körpü və dar yol da iş sisteminin hissəsidir. “Kompakt” kimi reklam sözləri əvəzinə faktiki ölçüləri müqayisə edin.

Təhlükəsizlik konstruksiyasını yerə sığmaq üçün özbaşına sökməyin və dəyişdirməyin. ROPS və təhlükəsizlik kəmərinin uyğun istifadəsi operatorun qorunmasında mühüm rol oynayır.[6] Alçaq keçidli sistem üçün istehsalçı tərəfindən uyğunlaşdırılmış texnika seçilməlidir. Alışdan sonra improvizə etmək əvəzinə məhdudiyyəti seçim siyahısına əvvəldən daxil edin.

Yanacaqdan başqa sahibolma xərcləri

İki modelin litr/saat göstəricisini təkbaşına müqayisə etməyin. Daha yüksək saatlıq sərfiyyatlı maşın işi daha tez bitirə bilər; uyğun göstərici bəzən litr/hektar olur. Bununla yanaşı servis, ehtiyat hissəsi, sığorta, maliyyələşmə və qalıq dəyər də hesablanır. Öz texnikasının xərcinə saatlıq əməliyyat və sahibolma komponentləri birlikdə baxılmalıdır.[7]

Şərti A kombinasiyası saatda 30 AZN xərc ilə 1 ha, B isə 42 AZN ilə 1,6 ha işləyirsə, əməliyyat xərci müvafiq olaraq 30 və 26,25 AZN/ha-dır. Amma B-nin illik sabit xərci daha çox ola bilər. İl ərzində az işlənən təsərrüfatda yüksək sabit xərc üstünlüyü aradan qaldıra bilər. Bu rəqəmlər bazar və sərfiyyat norması deyil, müqayisə üsuludur.

Satıcıya veriləcək texniki sorğu

Mövzu	Tələb edilən məlumat
Güc	Mühərrik və PTO göstəricisi, ölçmə standartı
Avadanlıq	PTO sürəti, asqı kateqoriyası və uyğunluq
Hidravlika	Axın, təzyiq və tələb olunan çıxışlar
Ölçü	En, hündürlük, dönmə və keçid tələbi
Yük	Ox limitləri, qaldırma şəraiti, ballast təlimatı
Servis	Yerli xidmət, hissə ehtiyatı və çatdırılma vaxtı
Sınaq	Nəzərdə tutulan işə uyğun təhlükəsiz yoxlama

Təklifdə olmayan məlumatı “yəqin var” kimi qəbul etməyin. Satıcının cavabını avadanlığın modelinə bağlayın. Eyni seriyanın müxtəlif versiyalarında fərqli sistemlər ola bilər. Qiymət müqayisəsində kabin, təkər və hidravlik komplektasiyanın eyni olub-olmadığını yoxlayın. Əlavə komplektləşdirilən maşının yekun qiyməti ilkin elandan fərqlənə bilər.

Qərar vərəqini necə tamamlayın?

Əvvəl keçməli minimum meyarları yazın: ölçü, təhlükəsizlik, avadanlıq uyğunluğu və servis. Bu meyarlardan birini ödəməyən modeli aşağı qiymətinə görə siyahıda saxlamayın. Qalan modelləri illik iş planı, ümumi xərc və operator rahatlığı ilə müqayisə edin. Texnikanın ən ağır işi görməsi vacibdir, amma bütün il ərzində səmərəli işləməsi də qiymətləndirilməlidir.

Sınaq aparılacaqsa, ixtisaslı operator və satıcı ilə təhlükəsiz proqram qurun. Alıcı özü alışmadığı texnikanı yamacda və ağır qoşqu ilə sınamamalıdır. Sınağın nəticəsini hisslə deyil, görülən iş, vaxt və müşahidə olunan məhdudiyyətlərlə qeyd edin. Təhlükəsizliyə dair şübhə yaranarsa, sınağı dayandırın və texniki qiymətləndirmə alın.

Servis dayanmasını iş vaxtına necə daxil edin?

Texnika seçərkən gündəlik məhsuldarlıq qədər, kritik mövsümdə nasazlıq baş verərsə nə olacağını da düşünün. Ehtiyat hissəsinin mövcudluğu barədə ümumi vəd əvəzinə konkret komponentlər üçün yerli stok və sifariş müddətini soruşun. Servis briqadası sahəyə gəlirmi, maşın daşınmalıdırmı, əsas baxış harada aparılır? Bu məlumatlar eyni gücdə iki model arasında praktik fərq yarada bilər.

Şərti iş planında cəmi dörd işlək gün varsa, iki günlük dayanma nominal güc üstünlüyünü asanlıqla aradan qaldırar. Bu, konkret modelin nasazlıq ehtimalı haqqında proqnoz deyil, dayanmanın biznes təsirini göstərən ssenaridir. Alternativ texnika xidməti mövcuddursa, onun çağırılma şərtini və xərcini qeyd edin. Tək maşından tam asılı təsərrüfatda ehtiyat planı ayrıca seçim meyarı olmalıdır.

Operator təcrübəsini də nəzərdən keçirin. Mövcud əməkdaş yeni transmissiya və idarəetmə sistemi ilə işləyə bilirmi? Təlim, ilkin servis və təhlükəsizlik təlimatının verilməsi alış paketində aydın olsun. Texnikanın bütün imkanlarını bilmədən istifadə etmək nəzərdə tutulan səmərəliliyi verməyə bilər. Təlimi yalnız ilk gün açarların təhvil verilməsi kimi qəbul etməyin.

Yekun qərarda modelin texniki üstünlüklərini bir səhifədə, onun işinizi təşkil etmək üçün yaratdığı əlavə tələbləri digər səhifədə yazın. Ucuz alışın bahalı servisə, yüksək gücün uyğun olmayan ölçüyə və ya böyük avadanlığın zəif logistika imkanına çevrilib-çevrilmədiyini görün. Bu yoxlama traktorun ən yaxşı elan deyil, sizin təsərrüfat üçün uyğun sistem elementi olmasını təmin etməyə kömək edir.

Tez-tez verilən suallar

Böyük traktor almaq gələcək üçün daha yaxşıdır?

Gələcək iş artımı əsaslı planla təsdiqlənirsə nəzərə alınmalıdır. Sadəcə ehtimal üçün böyük texnika almaq maliyyə və əməliyyat yükü yarada bilər. İki və ya üç illik real iş həcmi ssenarisi qurub alternativ xidmət modelini də müqayisə edin.

Eyni gücdə iki traktor niyə fərqli işləyir?

Transmissiya, çəki, təkər, hidravlika və avadanlıq uyğunluğu nəticəni dəyişir. Güc rəqəminin hansı standartla verildiyi də vacibdir. Buna görə seçim yalnız reklam başlığındakı at gücünə əsaslanmamalıdır.

İşlənmiş traktorla bu hesab dəyişirmi?

Metod eynidir, amma faktiki texniki vəziyyət və təmir riski əlavə olunur. Elan edilən zavod göstəricisinin konkret maşında qorunub-qorunmadığını müstəqil mexanik qiymətləndirməlidir. Təmir və dayanma ehtiyatını büdcəyə daxil edin.

Növbəti addım

İş siyahınızı və qoşulacaq avadanlığın məlumatlarını hazırlayın, sonra Aqrobazarda texnika elanlarını müqayisə edin. Traktor seçim bələdçisi ilə almaq və ya icarəyə götürmək müqayisəsi ilkin siyahını daha əsaslı qurmağa kömək edə bilər.

Mənbələr

Hesab ssenariləri redaksiya nümunələridir; model uyğunluğu istehsalçı ilə təsdiqlənməlidir.